بود انجام ميدادند عدّه سپهبذها نيز چهار بود در بعضى جاها حكّام را از استندارها معيّن ميكردند اينها سابقا مديران املاك خالصه بودند در اوائل و اواسط دورهء ساسانى سپهبذها بر حكومت كشورى تفوّق نداشتند و ليكن از زمان انوشيروان تا انقراض ساسانيان حكام كشورى و پاذگس‌بانان در تحت اوامر سپهبذها بودند ادارات دولتى را ديوان ميناميدند « 1 » چنين به نظر ميرسد كه ديوان از زمان هخامنشىها در ايران بوده ماليّه عايدات دولت ساسانى از دو نوع ماليات حاصل ميشد اولا از خراج يا ماليات ارضى ثانيا از گزيت يا ماليات سرانه كه در دوره اسلامى جزيه گفتند ماليات آخرى تغيير نميكرد به اين معنى كه براى قسمتهاى مملكت مبلغ آن محدود بود و بعدّه سرانه ده سرشكن ميشد خراج براى هربلوكي نسبت به حاصلخيزى آن معين گرديده بود و هرمحلّى بسته بسال خوب يا بد يا نظر بمسافت آن از شهر از سدس تا ثلث محصول را ميداد زنها و بچه‌ها و پيرمردان از ماليات معاف بودند و سرانه را اشخاصى ميدادند كه علاقهء ملكى نداشتند و نيز يهوديها و مسيحيها چون اين ماليات گزاف بود و از جهت مبهمى آن اجحاف و تعدّى زياد از طرف مأمورين دولتى ميشد و تا مأمور دولت مقدار مالياتى را كه ميبايست زارع يا مالك بدهد معلوم نميكرد نميتوانستند محصول را بردارند اين بود كه قباد بفكر افتاد ترتيب جديدى براى مالياتها بدهد و انوشيروان آن را باتمام رسانيد اراضى حاصلخيز و آباد را مسّاحى كرده [ گريب ] را كه تقريبا معادل دو هزار و چهار صد ذرع مربع امروزى بود مبناى ماليات ارضى قرار دادند يعنى از هرجريب مقدار معلوم و معيّنى ماليات مطالبه ميشد « 2 » ماليات را به چهار قسط دريافت ميداشتند و قسط را ( سىمرك ) يا سه ماهه

--> ( 1 ) - ديوانها از اينقرار بودند : 1 - كارهاى جنگى ب - راهها و چاپارخانه‌ها . ج - اوزان و اكيال د - مالياتها ه - سكه‌ها و - ارسال مراسلات ز - عدليه جزائى ح - امتيازات دولتى ( 2 ) - يك درهم از گندم و جو هشت درهم از تاكستان هفت درهم از يونجه پنج ششم درهم از برنج از درخت خرما و زيتون ماليات را نظر بعده درخت‌ها ميگرفتند : يك درهم از چهار درخت خرما و شش درخت زيتون